Ergenlik Döneminde Neler Oluyor?

‘Beni kimse anlamıyor’, ‘Kimse beni sevmiyor’, ‘Ben artık büyüdüm, karışmayın bana’ gibi cümleler size neyi hatırlatıyor? Belki kendi ergenliğinizi belki de şu an yakınınızda ergen olan birini. Peki ergenlik döneminde ne gibi değişimler yaşanır? Ergenler neden riskli davranışlara yönelir? Ergenlik dönemine dair bu gibi sorularımıza yanıt bulalım.

Öncelikle ‘ergenlik’ ne demek, bunu konuşalım. Ergenlik 12-21 yaşları arasında devam eden; biyolojik, bilişsel ve sosyal açıdan değişimler yaşanan; çocukluktan yetişkinliğe geçilen gelişimsel bir dönemdir. Ergenliğe girilen yaşlar kişiden kişiye değişir. Hatta iklimden iklime dahi değişir. Öyle ki Akdeniz ikliminin hakim olduğu yerlerde kızlar 8-10 yaşında ergenliğe girerler, kutuplarda yaşayan Eskimolarda ise ergenliğe girme yaşının 20’ye kadar uzayabildiğini görürüz. Peki ergenliğe erken ya da geç girmek ergenleri nasıl etkiliyor? Kızların ergenliğe erkeklere göre zaten daha erken girdiğini biliyoruz. Hemcinslerinden de önce ergenliğe giren kızlarda bedenindeki değişimlere ayak uydurabilecek yetişkin kişilik özellikler henüz gelişmediği için çekingen kişilik özellikleri görülebilir. Erkeklerde ise durum tam tersidir; erken ergenliğe giren erkekler daha özgüvenli olurlar, geç ergenliğe giren erkekler ise daha düşük bir özgüvene sahip olabilirler.

Peki bu bahsi geçen bedensel değişimler nelerdir? Öncelikle her iki cinsiyette de boy uzaması görülür. Kızlarda memelerde büyüme, kalçalarda genişleme, pubik tüylerinin çıkması ve adet görme başlar. Erkeklerde de boy uzamasıyla başlayan ergenlik döneminde testis ve penislerde büyüme, pubik ve yüz tüylerinin çıkması, kas gelişmesi ve seste kalınlaşma görülür.

Ergenlikte yaşanan değişmeler yalnızca bedensel değildir. Bedensel değişimlerle birlikte duygusal değişimler de yaşanır. Bu duygusal değişimler: aşık olma, aşırı hayal kurma, tedirginlik, yalnız kalma isteğidir. Zihinsel değişimler de yaşayan ergen daha önce ilgilenmediği soyut konulara kafa yormaya başlayabilir; adalet, dinler, insan/hayvan hakları gibi… Olayları başkalarının bakış açılarından görebilme ve problemleri mantıklı bir şekilde çözebilme becerisi edinir. Tüm bunlar soyut düşünme becerisi ile ergenlik döneminde kazanılır. Peki gelişen düşünme becerisi neden ergenlerin riskli davranışlarda bulunmasını engellemiyor; ergenler alkollü araç kullanıyor, sürat yapıyor, zararlı madde kullanımına yöneliyor, hazır olmadıkları halde cinsel ilişkiye giriyor? Anne babalar da büyüdükleri için daha mantıklı davranmasını bekledikleri çocuklarının daha sorumsuzlaştığını, düşüncesiz olduğunu söylüyor. Bunun sebebi ergen beyninin muhakeme ve düşünme ile ilgili bölgelerinin hala gelişmeye devam etmesinden kaynaklıdır. Beynin yönetimsel faaliyetlerinden sorumlu olan prefrontal korteks henüz tam olarak gelişmediği için ergen beyni riskleri analiz edip zekice karar alabileceği bir nöral altyapıya sahip değildir. Diğer sebep de beynin duygusal merkezi olan limbik sistem yapılarının büyümesidir. Bu alandaki işlevsellik ergenlerin daha fazla alıngan ve saldırgan olmasına sebep olur. Beyindeki bu hareketler ergenlerin riskli davranışlara yönelmesini açıklar.

Peki bedeninde, zihninde ve duygularında bu kadar değişiklik yaşayan ergene ebeveynleri nasıl davranmalıdır? Öncelikle önemli olan ergene anlaşıldığını hissettirmektir. Onu gerçekten dinlemeli, anlamaya çalışmalı ve bu çabanızı ona iletmelisiniz. Yani kısaca iyi bir iletişim kurmalısınız. İyi bir iletişim kurmakla ilgili daha detaylı bilgi edinmek için bu makaleyi okuyabilirsiniz. Ebeveynlerin yapması gereken bir diğer şey ergenin fikirlerini önemsemektir, ondan fikir almaktır. Yapılacak ufak bir şeyde dahi ergenin fikrini almak, önemsendiğini; fikirlerini değerli gördüğünüzü hissetmesini sağlayabilir. Ergenlerle ev kuralları konusunda da çatışmalar yaşanması muhtemeldir. Yine bu konuda da yapılacak şey aynıdır: ergenle iyi iletişim kurup fikrini alarak ortak kurallar belirlemek. Ergen, koyulurken ortak olduğu bir karara daha iyi uyum sağlayacaktır. Ergenin, riskli davranışlarda bulunmasını engellemek için ise yine olması gereken açık bir iletişim kurmaktır. Ergenin sorularını yargılamadan, dürüstçe, doğru bir şekilde, bilmediğiniz konuları birlikte araştırarak öğrenip onu doğru bilgilendirmeniz önemlidir.

Ergenlik dönemi ergen için ve bağlantılı olarak ailesi için çalkantılı bir dönem olarak geçebilmektedir. Ergenlik dönemi uyum sorunlarından muzdaripseniz bir uzman yardımı almak için Terapi Koltuğu™ uzmanları ile görüşme gerçekleştirebilirsiniz.

Yazar Hakkında

Psikolojik Danışman Selin Topuz

Yıldız Teknik Üniversitesi Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik bölümünü 2021 yılında, yüksek onur derecesiyle bitirdim. Objektif çocuk testleri uygulayıcısı eğitimi aldım. Şu an İstanbul Üniversitesi’nde AUZEF kapsamında Sosyoloji öğrenimimi sürdürmekteyim.